Cư trú bất hợp pháp tại Canada có bị trục xuất?

Cư trú bất hợp pháp tại Canada không phải là một “lối tắt” đến giấc mơ đổi đời, mà là một ngõ cụt dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm trọng, có thể đóng sập cánh cửa tương lai của bạn vĩnh viễn. Trong bối cảnh luật di trú ngày càng siết chặt, nhiều người vì thiếu thông tin hoặc nghe theo những lời dụ dỗ ngon ngọt đã vô tình đẩy mình vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”.

Bài viết này, dựa trên kinh nghiệm tư vấn thực tế của Yes Study, sẽ không chỉ phân tích cặn kẽ các quy định pháp luật mà còn kể lại một câu chuyện có thật đầy day dứt về cái giá phải trả của việc ở lại quá hạn, như một lời cảnh tỉnh kịp thời cho những ai đang có ý định mạo hiểm.

Cư trú bất hợp pháp tại Canada được hiểu như thế nào?

“Cư trú bất hợp pháp” (illegal or unauthorized residency) được hiểu là tình trạng một công dân nước ngoài đang có mặt trên lãnh thổ Canada mà không sở hữu các giấy tờ hợp lệ hoặc vi phạm các điều kiện trong thị thực (visa) đã được cấp. Hành vi này vi phạm trực tiếp các điều khoản trong Đạo luật Bảo vệ Người nhập cư và Tị nạn (Immigration and Refugee Protection Act – IRPA), bộ luật nền tảng quản lý hệ thống di trú của Canada.

Các hình thức cư trú bất hợp pháp phổ biến nhất bao gồm:

• Lưu trú quá hạn (Overstay): Visa du lịch, du học hoặc giấy phép làm việc (Work Permit) đã hết hạn nhưng đương sự không rời khỏi Canada và cũng không nộp đơn xin gia hạn.
• Làm việc trái phép: Tham gia vào thị trường lao động khi không có Work Permit, hoặc làm việc cho chủ lao động không được chỉ định trong giấy phép (đối với Closed Work Permit).
• Nhập cảnh trái phép: Vượt biên vào Canada không qua các cửa khẩu kiểm soát chính thức.
• Gian lận hồ sơ (Misrepresentation): Sử dụng giấy tờ giả hoặc khai báo thông tin sai lệch để được cấp visa nhập cảnh, và sau đó bị cơ quan chức năng phát hiện.

Những lầm tưởng tai hại dẫn đến quyết định ở lại bất hợp pháp

Quyết định ở lại “chui” thường bắt nguồn từ những suy nghĩ sai lầm và sự thiếu hiểu biết về luật pháp sở tại. Dưới đây là 3 ảo tưởng nguy hiểm nhất mà nhiều người mắc phải:

• Lầm tưởng trốn ở lại rẻ hơn làm hồ sơ hợp pháp: Thực tế, khi bị phát hiện bạn có thể tốn nhiều hơn vì tiền phạt, chi phí pháp lý và vé máy bay bị trục xuất thường cao hơn làm hồ sơ chính ngạch từ đầu.
• Lầm tưởng dễ kiếm việc tiền mặt lương cao: Không có giấy phép lao động, bạn thường chỉ làm việc nặng, không hợp đồng/bảo hiểm, dễ bị quỵt lương hoặc bị chủ ép vì họ nắm “thóp” tình trạng cư trú.
• Lầm tưởng Canada rộng, khó bị kiểm soát: CBSA có hệ thống dữ liệu di trú và phối hợp với cảnh sát địa phương, các đợt kiểm tra có thể diễn ra ở công trường, nhà hàng hoặc khu dân cư có dấu hiệu nghi vấn.

Hậu quả khi bị phát hiện cư trú bất hợp pháp tại Canada

Lệnh trục xuất và cấm nhập cảnh vĩnh viễn

Hậu quả pháp lý trực tiếp và nặng nề nhất là việc phải nhận Lệnh Trục xuất (Removal Order). Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của hành vi vi phạm, bạn có thể bị cấm quay trở lại Canada trong vòng 1 năm, 5 năm hoặc thậm chí là vĩnh viễn.

Ngoài ra, thông tin về việc bị trục xuất sẽ được chia sẻ trong hệ thống an ninh chung giữa các nước (gồm Mỹ, Anh, Úc, Canada, New Zealand). Một vết đen trong hồ sơ di trú Canada đồng nghĩa với việc cánh cửa đến các quốc gia phát triển khác cũng gần như đóng lại hoàn toàn.

Bị bóc lột sức lao động và không được pháp luật bảo vệ

Người cư trú bất hợp pháp giống như những “bóng ma” bên lề xã hội. Họ phải làm việc trong những môi trường độc hại, nguy hiểm mà không có đồ bảo hộ. Khi gặp tai nạn lao động hay bị chủ quỵt lương, họ không dám đến bệnh viện hay báo cảnh sát vì sợ bị lộ thân phận. Quyền con người cơ bản bị tước bỏ, họ sống phụ thuộc hoàn toàn vào sự “ban ơn” của những kẻ môi giới vô lương tâm.

Sống trong sợ hãi, bất an và mất kết nối xã hội

Áp lực tinh thần là một hình phạt vô hình nhưng dai dẳng. Cảm giác nơm nớp lo sợ mỗi khi thấy bóng dáng cảnh sát, không dám đi khám bệnh khi ốm đau, không thể mở tài khoản ngân hàng, không thể thuê nhà chính chủ hay bằng lái xe… Cuộc sống bị thu hẹp trong bốn bức tường, mất đi sự tự do và cơ hội phát triển bản thân, biến giấc mơ đổi đời thành cơn ác mộng tù túng.

Câu chuyện của Hùng và lệnh trục xuất sau 3 năm ở lậu

Hùng (22 tuổi) đến Canada với visa du học ngành Quản trị kinh doanh tại một trường cao đẳng ở Toronto. Tuy nhiên, do mải mê đi làm thêm quá giờ quy định và chểnh mảng việc học, Hùng trượt nhiều môn và cuối cùng bị nhà trường buộc thôi học.

Lo sợ gia đình ở quê biết chuyện và thất vọng, Hùng quyết định không về nước mà nghe theo lời rủ rê của bạn bè, trốn ra ngoài làm việc “chui” tại một nhà hàng, hy vọng kiếm đủ vốn rồi sẽ tính tiếp.

Cuộc sống của Hùng trôi qua trong sự lén lút. Mỗi ngày, cậu làm việc quần quật 12-14 tiếng trong bếp, nhận mức lương tiền mặt rẻ mạt và sống chen chúc cùng 5 người khác trong một căn hầm (basement) ẩm thấp. 3 năm trôi qua, Hùng vẫn không có dư giả gì nhiều.

Trong một đợt kiểm tra lao động đột xuất của Cơ quan Dịch vụ Biên giới Canada (CBSA), nhà hàng nơi Hùng làm việc bị phong tỏa. Không xuất trình được giấy tờ cư trú hợp pháp, Hùng bị bắt giữ ngay tại chỗ cùng với 2 người đồng hương khác.

Sau thời gian bị tạm giam để điều tra, Hùng phải ra trước phiên điều trần di trú. Với bằng chứng vi phạm rõ ràng và thời gian cư trú bất hợp pháp quá dài, cậu nhận Lệnh Trục xuất (Deportation Order) – mức án nặng nhất. Điều này đồng nghĩa Hùng bị cấm nộp đơn quay lại Canada vĩnh viễn, trừ khi xin được Giấy phép Đặc biệt (ARC) – một thủ tục cực kỳ khó khăn và tốn kém.

Toàn bộ số tiền tích cóp được trong 3 năm chỉ vừa đủ để đóng phạt và mua vé máy bay một chiều về nước. Ở tuổi 25, Hùng trở về Việt Nam với hai bàn tay trắng, một hồ sơ di trú “đen” và nỗi ân hận muộn màng. Câu chuyện của Hùng là lời cảnh tỉnh đắt giá: Đừng đánh đổi cả tương lai chỉ vì một phút yếu lòng.

Quy trình trục xuất của Cơ quan Dịch vụ Biên giới Canada (CBSA)

Khi một cá nhân bị phát hiện vi phạm luật nhập cư, CBSA sẽ ban hành Lệnh Trục xuất (Removal Order). Hiểu rõ loại lệnh mình nhận được là vô cùng quan trọng vì nó quyết định khả năng quay lại Canada của bạn trong tương lai.

Xem chi tiết về: Các loại Lệnh Trục xuất trên trang web Chính phủ Canada

Câu hỏi thường gặp khi cư trú bất hợp pháp tại Canada

Ở bất hợp pháp tại Canada có quay lại được không?

Câu trả lời phụ thuộc hoàn toàn vào loại Lệnh Trục xuất bạn nhận được. Nếu là Departure Order và bạn tuân thủ rời đi đúng hạn, cơ hội quay lại vẫn còn. Tuy nhiên, nếu bạn nhận Exclusion Order hoặc Deportation Order (như trường hợp của Hùng), bạn sẽ bị cấm nhập cảnh trong nhiều năm hoặc vĩnh viễn. Việc xin Giấy phép ARC để xóa lệnh cấm là một quy trình pháp lý cực kỳ phức tạp, tốn kém và tỷ lệ thành công rất thấp.

Làm sao để khôi phục tình trạng cư trú (restore status) nếu visa hết hạn?

Nếu visa của bạn vừa hết hạn chưa quá 90 ngày, bạn vẫn còn cơ hội “cứu vãn” bằng cách nộp đơn xin khôi phục tình trạng cư trú (Restoration of Status). Đây là con đường hợp pháp duy nhất. Bạn cần chứng minh lý do chậm trễ là khách quan, đóng phí phạt và đáp ứng đầy đủ điều kiện của loại visa muốn khôi phục. Tuyệt đối đừng để quá thời hạn 90 ngày “vàng” này.

Chính phủ Canada có các chương trình ân xá cho người ở lậu không?

Rất hiếm khi và đây không phải là chính sách chính thức hay thường xuyên. Việc trông chờ vào các chương trình ân xá nhân đạo là một sự đánh cược rủi ro. Con đường an toàn và chắc chắn nhất luôn là duy trì tình trạng hợp pháp (Legal Status) hoặc chủ động tìm kiếm sự tư vấn chuyên nghiệp để chuyển đổi sang các chương trình định cư phù hợp với hồ sơ của bạn ngay từ đầu.

Kết luận

Cư trú bất hợp pháp tại Canada là một canh bạc mà người chơi luôn nắm phần thua. Cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc, mà là danh dự, cơ hội tương lai và sự tự do của chính bạn. Câu chuyện của Hùng chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh ảm đạm của những người chọn con đường “chui”. Thay vì sống trong lo sợ và bóng tối, hãy nhớ rằng luôn có những cánh cửa hợp pháp mở ra nếu bạn biết cách gõ đúng lúc.

Đừng đợi đến khi quá muộn. Nếu visa của bạn sắp hết hạn hoặc bạn đang hoang mang về tình trạng cư trú của mình, hãy liên hệ ngay với Yes Study. Đội ngũ chuyên gia của chúng tôi sẽ giúp bạn tìm ra giải pháp pháp lý an toàn và đúng đắn nhất để bảo vệ giấc mơ Canada của bạn.

Xem thêm:

• Định cư Canada 2026: Điều kiện và thủ tục visa
• Du học Canada 2026

Andy Luu

Andy Luu là chuyên gia tư vấn du học Canada và Úc tại Yes Study với hơn 10 năm kinh nghiệm, giúp hàng trăm học sinh Việt Nam thành công chinh phục học bổng, visa và định cư.